Richard II gepresenteerd aan de Maagd en het Kind door zijn patroonheilige Johannes de Doper en de heiligen Edward en Edmund, c.1395-99

Tegen de lichte muur staat het tweeluik als een gesloten gouden vlak, dat de ruimte rondom onmiddellijk orde geeft. Vanop enkele meters afstand domineert het goud; pas als je dichterbij komt, lossen de twee panelen op in figuren - links de knielende koningen, rechts het blauw van de engelenschare. Met afmetingen van 66 x 48 cm hangt het werk in een formaat dat het midden houdt tussen een devotiebeeld en een wandschildering: groot genoeg voor een effect van veraf, klein genoeg om van dichtbij te bekijken. Lena, een gouden lijst van precies 18 mm breed, omlijst het doek met een slank profiel - en dat vind ik hier goed, want het werk draagt zijn versierde binnenlijst immers al in zich. Zo ontstaan er aan de muur twee uitvoeringen: aan de buitenkant het gladde goud van de lijst, aan de binnenkant de gebarsten vergulding van de historische panelen. De craquelé en beschadigingen daarvan worden door de afdruk op het gesatineerde doek „Leonardo“ tot in de hoeken doorgetrokken; bij deze scheurtjes blijft de blik inderdaad het langst hangen.

Het Wilton-diptychon ontstond tussen 1395 en 1399 als draagbaar devotiebeeld voor koning Richard II van Engeland; vandaag de dag hangt het origineel in de National Gallery in Londen. Op het linkerpaneel knielt de jonge koning, achter hem staan zijn beschermheiligen: Johannes de Doper met het Lam en de heilig verklaarde koningen Edward en Edmund. Op het rechterpaneel ontvangt Maria met het kindje Jezus de eerbetoon, omringd door elf engelen in stralend ultramarijnblauw, die allemaal het persoonlijke embleem van Richard dragen - het witte hert. Boven de scène wappert de banier met het Sint-Joris-kruis. Het schilderij is daarmee meer dan alleen vroomheid: het ensceneert de goddelijke legitimatie van de heerschappij, een politiek programma in de vorm van een vouwaltaar. Wat mij daarbij fascineert, is dat iets dat vandaag de dag zo plechtig en bijna monumentaal overkomt, oorspronkelijk een privé-schilderij was dat de koning op reis mee kon nemen. Richard II knielt hier niet als heerser voor zijn onderdanen, maar als mens voor de hemel - en laat zich daarbij nadrukkelijk gadeslaan. Persoonlijke devotie en representatie vallen in dit werk samen.