De Nachtwacht

Midden in de duisternis straalt een klein meisje. Ze staat links van het midden van het schilderij, geheel in goud gekleed, met een dood kippetje aan haar riem, en tot op de dag van vandaag weet niemand precies wat ze daar doet. Rondom het kind verdringt zich de schutterscompagnie van kapitein Frans Banninck Cocq, die in het zwart met een rode sjerp voorop loopt, naast hem zijn luitenant in helder geel. Lansen kruisen elkaar, een trommelaar slaat aan, een hond deinst terug. Rembrandt schilderde in 1642 geen stijf groepsportret, maar een moment van vertrek. Dat leverde hem destijds niet alleen lof op - enkele van de betalende schutters verdwijnen in het halfduister, terwijl licht en beweging het schilderij beheersen. Juist deze ongelijke behandeling houdt het werk tot op de dag van vandaag levendig. De naam „Nachtwacht“ is overigens een misverstand uit latere eeuwen: pas door de verduisterde vernis werd van de dagscène een nacht.

Deze uitvoering neemt het halfduister serieus en beantwoordt het met de passende lijst. Lola is een smal profiel van echt hout in donkerbruin, waarvan het oppervlak doet denken aan boomschors, en dit bruin past beter bij het schilderij dan welk puur zwart dan ook. Waar de beits aan de randen dunner wordt, schijnt warm hout door - dezelfde okerkleur die in het schilderij de vloer en de trommel kleurt. Kader en schilderij delen zo een kleurenfamilie, zonder in elkaar te vervagen; het profiel blijft zichtbaar donkerder dan de lichtste delen van het schilderij en laat het geel van de luitenant des te sterker naar voren komen. Met afmetingen van 70 x 58 cm hangt het geheel op gesatineerd doek, zonder glas, zonder passe-partout - een keuze die het schilderij ten goede komt, omdat er niets tussen het oog en de verflaag staat. Verbazingwekkend hoeveel er uit de schaduw tevoorschijn komt: zelfs de gekruiste lansen in het bovenste deel van het schilderij behouden hun contouren, en de blik blijft hangen bij het rood aangelopen hoofd van de trommelaar aan de rechterrand, omdat dit nog steeds de fijne lichtpuntjes van het origineel draagt.