De straf van lust

Twee vrouwen zweven dwars door het beeld. Ze liggen in de lucht, horizontaal, hun gewaden hangen zwaar, het lange roodbruine haar trekt naar beneden en verstrikt zich in de kale takken van een boom. Achter hen een donkere strook bos, daarboven de besneeuwde Alpen in het laatste licht, daarvoor een leeg sneeuwveld. Het landschap blijft rustig. Het motief is dat niet. Segantini schilderde het in 1891 naar het gedicht „Nirvana” van Luigi Illica; het schilderij behoort tot zijn vroege symbolistische werken en hangt tegenwoordig in de Walker Art Gallery in Liverpool. De straf bestaat hier niet uit vuur, maar uit kou en gewichtloosheid - de vrouwen drijven door een hooggelegen vallei die geen houvast biedt. De tegenstrijdigheid fascineert mij: de scène is somber bedoeld, maar oogt bijna vredig. Daaraan draagt Segantini’s divisionistische schilderstijl bij, het naast elkaar plaatsen van vele fijne kleurstreepjes, wat de sneeuw en de hemel een flikkerend, zilverachtig licht geeft.

Juist dit haar is bepalend voor dit werk. Van dichtbij valt het roodbruine haar van de voorste figuur uiteen in afzonderlijke, golvende lokken, die zich als getekend aftekenen tegen de sneeuw - elke krul blijft herkenbaar, tot waar ze in de donkere bosrand verdwijnt. Ook de vele korte kleurstrepen in de berghellingen komen afzonderlijk naar voren, niets vervaagt tot een grijze brij. De afdruk is aangebracht op Leonardo, een gesatineerd doek, opgespannen op een spieraam in het formaat 68 x 39 cm; aan de zijkanten loopt het motief gespiegeld door; een extra lijst ontbreekt bewust en aan de achterkant zorgt een zaagtandhanger voor de bevestiging aan de muur. Deze open uitvoering past bij het schilderij. Zonder lijst eindigt het sneeuwveld gewoon aan de rand, en het zwevende karakter van de scène zet zich voort in het vrijstaande doek. Het liggende formaat rekt de compositie bovendien in de breedte uit - de blik dwaalt langs de figuren alsof het een fries is. Je loopt er eerst langs, maar blijft dan toch staan, omdat er iets door de lucht zweeft dat daar niet thuishoort. Een schilderij dat niet luidruchtig hoeft te zijn om in de ruimte te blijven.