Lezend meisje, 1874

Een jonge vrouw zit te lezen, volledig in haar boek verdiept - zo diep dat ze de toeschouwer helemaal niet opmerkt. Pierre-Auguste Renoir schildert „Het lezende meisje„ (ook wel „La liseuse„) in 1874, het jaar waarin het impressionisme ontstond, en het schilderij legt precies vast waar deze stroming voor staat: een alledaags moment, vastgelegd in snelle, losse verfstreken. Het licht komt hier niet van buitenaf, maar schijnbaar uit het boek zelf - de lichte pagina’s werpen een warme gloed naar boven op het neergebogen gezicht, de oranjerode jabot aan de kraag en het blonde, opgestoken haar. De wangen verschijnen in roze- en perzikkleurige tinten, de lippen lichtjes geopend, de ogen bijna gesloten onder donkere wimpers. Daartegenover stelt Renoir het diepe blauwzwart van de kleding en een schetsmatige achtergrond in blauwgrijs, waarin links een lichte raamstrook te zien is. Het origineel, in olieverf op doek, hangt tegenwoordig in het Muséd’Orsay in Parijs en geldt als een van de meest intieme portretten van de schilder - geen pose, geen enscenering, alleen concentratie en warmte.

Deze uitvoering is 40 x 50 cm groot en is gemaakt op Leonardo, een gesatineerd doek dat verbazingwekkend dicht in de buurt komt van het olieverfkarakter van het origineel. Dat is het duidelijkst te zien op de plek waar het licht van het boek op de jabot valt: oranjerode en gele strepen liggen zichtbaar over elkaar heen; men kan de penseelstreken van Renoir volgen en zien hoe hij de gloed in korte, bijna flikkerende streken heeft opgebouwd. Ook in het gezicht geeft de afdruk meer weer dan je van een afstand zou verwachten - fijne scheurtjes in de verouderde verflaag lopen over het voorhoofd en de wang, het craquelé van het origineel blijft herkenbaar als een delicaat web, zonder de zachte huidtinten te verstoren. Bij de hand die het boek vasthoudt, vervagen de vingers in precies die onscherpte die Renoir voor ogen had. De afdruk maakt hier geen scherpe rand van, maar laat de overgang tussen de huid en de donkere boekband open. Op deze plek blijf je inderdaad even hangen. Zelfs de signatuur aan de linkerrand van het beeld, half verzonken in het blauwgrijs van de achtergrond, is leesbaar. Passe-partout en glas ontbreken bewust - er staat niets tussen de toeschouwer en het oppervlak.

Het spieraam draagt het motief gespiegeld door de randen heen voort: Aan de zijkant loopt het donkerblauw van de achtergrond met zijn gelige spikkels over de rand, bovenaan zet de levendige penseelvoering zich voort. Zo hangt het werk zonder lijst aan de muur, en het schilderijoppervlak eindigt nergens abrupt - in de bovenste hoek sluit het doek netjes om de rand heen, de vouw zit precies in de hoek. Een eenvoudige oplossing die goed past bij het ingetogen motief.