Cotopaxi

De met sneeuw bedekte kegel van de Cotopaxi doemt ver achter in de nevel op, terwijl de tropen op de voorgrond gloeien. Een waterval stort zich in de kloof, palmbomen reiken hoog in het avondlicht, rode vogels zitten op de bladeren alsof ze er zijn neergezet. Aan de onderrand baant een ruiter met lastdieren zich een weg, nauwelijks groter dan een vingernagel. Frederic Edwin Church schildert hier in 1855 de neerslag van zijn eerste reis naar Zuid-Amerika, die hij in de voetsporen van Alexander von Humboldt ondernam. Church was een leerling van Thomas Cole en groeide uit tot de belangrijkste vertegenwoordiger van de Hudson River School, die Amerikaanse schildersgroep die het landschap nauwkeurig, dramatisch en vaak allegorisch weergeeft. In dit schilderij komt dat programma treffend tot uiting: wetenschappelijke nauwkeurigheid in de details, gecombineerd met een licht dat de hele scène in warm geel en oker hult. Vulkaan, waterval, oerwoud en mens in één enkel panorama - een beschrijving van de wereld in liggend formaat.

Aan de muur ontvouwt dit liggende formaat een verbazingwekkende weidsheid. 70 bij 45 centimeter klinkt overzichtelijk, maar de langgerekte verhoudingen leiden de blik van links naar rechts door het landschap, van de vulkaan tot aan de palmbomen. Het werk hangt vlak en rustig tegen de witte achtergrond; niets steekt uit, niets werpt zware schaduwen. Pas als je het vanaf de zijkant bekijkt, wordt duidelijk hoe smal de rand eigenlijk is: amper anderhalve centimeter hout, middenbruin met een zwarte nerf, aan de binnenkant een glanzende gouden rand als enige versiering. Deze terughoudendheid doet het motief goed. De afbeelding krijgt een duidelijke afbakening, maar geen concurrentie. Toch herbergt de lijst, ondanks zijn geringe breedte, meerdere profielen: een kroonlijst bestaande uit twee afgeronde lijsten, vervolgens een glad vlak, en aan de binnenkant de gouden afsluitlijst. Wie dichtbij komt, ziet op het matte fotopapier hoe fijn de vogels in de lucht en de nevel bij de waterval zijn weergegeven; het papier spiegelt niet, waardoor het avondlicht van het motief ook bij kamerlicht goed zichtbaar blijft. Zonder glas en zonder passe-partout komt het landschap direct en onmiddellijk over. Church schilderde het origineel toen hij eind twintig was, op weg om de beroemdste landschapsschilder van Amerika te worden - je ziet aan dit schilderij de ambitie om de hele wereld in één beeld te vatten, en dat is precies wat het tot op de dag van vandaag de moeite waard maakt om te bekijken.