Rio Jnhomerim

Johann Moritz Rugendas reist als jonge man door Brazilië, aanvankelijk als tekenaar bij een wetenschappelijke expeditie. De 19e-eeuwse Duitse kunstenaar wordt vooral bekend door zijn afbeeldingen van Zuid-Amerika, en dit werk uit 1835 past precies in die context. Ik vind het boeiend dat de afbeelding daardoor niet alleen als een landschap overkomt, maar bijna als een vastgelegde reiswaarneming. Op 57 x 48 cm mondt de Rio Inhomirim uit in de baai van Rio de Janeiro. Een rivier slingert zich tussen begroeide oevers de diepte in; links staan twee hoge palmbomen, daarachter rijgen bergen zich op in de nevel. Op de voorgrond een roeiboot met meerdere figuren, verder naar achteren een klein zeilbootje voor een wit huis in het groen. Geen dramatische scène, eerder een rustige natuurobservatie in bruin-, groen- en oker-tinten. De Franse opschriften aan de rand van het blad zijn leesbaar mee afgedrukt - voor mij het detail dat het documentaire karakter het duidelijkst naar voren brengt.

Het geheel is gedrukt op Salvador, een mat canvas met een voelbare structuur. Het weefsel dringt door tot in het beeldvlak: boven het water en in de boomkruinen ligt het fijne raster van de stof onder de verf, wat verbazingwekkend goed past bij de lithografische toon van het motief. Opvallend is de randafwerking. Rondom het blad loopt een zwarte rand, gevolgd door een strook onbedrukt doek van ongeveer drie centimeter breed - daar komt de structuur van het doek het sterkst tot uiting. Pas daarna volgt de lijst: Amelie, een smal zwart profiel met een gouden binnenrand, 18 mm breed. Het zwart sluit aan bij de randversiering, het goud zorgt slechts voor een klein klassiek accent - meer heeft het blad ook niet nodig. Zo hangen beide hier samen: documentaire reisobservaties en een Braziliaans rivierlandschap dat ook na bijna tweehonderd jaar zijn rust behoudt.