Bittere sinaasappel (Citrus aurantium) met violette vrucht door Pierre Joseph Redouté (1759-1840)

Niemand verwacht een paarse bittere sinaasappel. Juist daarom blijft de blik hangen bij de donkere vrucht rechts, die schakert tussen groene en paarse tinten, terwijl links de rijpe bittere sinaasappel in warm oranje straalt. De afbeelding toont Citrus aurantium in de zeldzame variant Bigaradia violacea: een enkele tak met bladeren, witte en roze bloemen, jonge en rijpe vruchten. Alles staat vrij op een lichte achtergrond, netjes gelabeld, met het bordnummer bovenaan en de tweetalige benaming onderaan. Juist deze paarse vruchten spreken mij aan, omdat ze het verder zeer klassieke botanische blad meteen ongewoner maken. Pierre-Joseph Redouté (1759-1840) wordt beschouwd als de „Rafaël van de bloemen“. Hij combineerde botanische nauwkeurigheid met een verfijnde plantenschilderkunst en werkte onder andere voor Marie Antoinette en keizerin Joséphine. Deze combinatie van wetenschap en gratie kenmerkt de hele prent: elke bladader klopt, en toch komt niets droog over.

De prent is gedrukt op Leonardo, een gesatineerd linnen, opgespannen op een spieraam, 35 x 45 cm, zonder glas en zonder passe-partout. Wat deze uitvoering zo bijzonder maakt, is de kleurharmonie tussen afbeelding en lijst. Sinead, een eenvoudige lijst met eikenfineer, zit qua kleur precies tussen het warme beige van de papiergrond en de olijfgroene bladeren in. Het hout lijkt een voortzetting van de tak in het schilderij - dezelfde natuurlijke tint, alleen een fractie intenser. De koelere, paarse vrucht krijgt daardoor meer gewicht; het is de enige tint die geen weerklank vindt in de lijst, en juist dat maakt haar tot het middelpunt. Ook het oranje van de rijpe vrucht komt naast het lichte eikenhout warmer over dan het ooit op een witte achtergrond zou kunnen. Een keuze waaruit de doordachtheid blijkt. De zichtbare nerf in het fineer loopt netjes samen bij de verstekhoeken, geen lak, geen glans - het frame blijft materiaal, net zoals de plant op de afbeelding een plant blijft. Het motief is overigens zijdelings gespiegeld uitgevoerd. Van dichtbij schittert de puntenstructuur van de oude gravure door de druk heen, vooral in de schakeringen van de rijpe vrucht - bij dit detail blijf ik elke keer weer hangen. Zo is de cirkel rond: wetenschappelijke precisie in het blad, onbehandeld hout eromheen, en daartussen deze ene vrucht, die qua kleur uit de toon valt.