De omhelzing, 1917

Twee lichamen liggen in elkaar verstrengeld op een verkreukeld laken dat zich uitstrekt over een geelgroene deken - en er is bijna niets van hun gezicht te zien. De man keert de toeschouwer de rug toe, een rug in roestrood, oker en olijfgroen, die het hele midden van het beeld in beslag neemt. De vrouw verdwijnt onder hem; zichtbaar blijven een been, een arm, een hand die zich in zijn schouder drukt, en haar donkere haar dat naar rechts over het kussen stroomt. Blauwe contourlijnen omlijnen de plooien van het laken, alsof iemand ze met een pen heeft nagetekend, en zetten het wit af tegen de onrustig geschilderde achtergrond. Egon Schiele schilderde dit schilderij in 1917, een jaar voor zijn dood, en het behoort tot de werken waarin zijn kunst een andere richting inslaat: De vroege naakten met hun pijnlijk verdraaide ledematen maken plaats voor een intimiteit die niets meer hoeft te bewijzen. In plaats van zich aan de blik bloot te geven, verschuilt het paar zich in elkaar. In het Belvedere in Wenen hangt het origineel, ook bekend onder de titel „Liefdespaar II“, met afmetingen van ongeveer 100 bij 170 centimeter - een omhelzing op ware groottedie tussen de schilderijen van de Weense Moderne opvalt door haar ongewone rust.

Op 40 bij 23 centimeter krimpt deze omhelzing hier tot een object dat je met beide handen kunt dragen - wie de Weense muur kent, zal het formaat even missen, maar juist daarin ligt de kracht van het werk. Erminia, een zwartgrijs houten profiel met diepe groeven en een opengereten oppervlak, omvat het doek Leonardo zo breed dat de lijst en het schilderij qua oppervlakte nauwelijks van elkaar verschillen; van opzij bekeken steekt het profiel duidelijk uit voor de muur en werpt het een smalle schaduw naar beneden. Tegen een lichte muur hangt het geheel als een donkere rechthoek in liggend formaat, waarin het gele plafond als een raam opengaat - van een afstand zie je eerst de kleurvlek, daarna het paar. De blauwe contouren van het laken en de afzonderlijke vingers van de hand op de rug blijven ondanks de verkleining herkenbaar; het gesatineerde oppervlak vervaagt niets. Wat de verweerde houten groeven met deze zachte scène te maken hebben, is een terechte vraag, en het antwoord ligt voor je: Het ruwe hout ontneemt het motief alle zoetheid en laat de tederheid overkomen als iets dat is bewerkstelligd, niet als iets moois. Een werkelijk goed doordachte opdracht.