Ontdek 2 kunstenaars uit Servië

Toen ik - Vladimir Veličković - eens op een regenachtige middag door de straten van Belgrado slenterde, viel mijn blik op een tafereel dat me tot op de dag van vandaag is bijgebleven: Een oude man stond onder een druipende luifel met een verfrommeld schetsblok in zijn handen. Zijn vingers, getekend door de tijd, gleden over het papier alsof hij de stad zelf aan het herscheppen was met slechts een paar lijnen. Op dat moment realiseerde ik me hoezeer Servië zijn verhalen vertelt, niet alleen in monumenten, maar vooral in beelden, kleuren en lijnen. Servische kunst leeft van deze stille, vaak over het hoofd geziene momenten - van de poëzie van het dagelijks leven, gevangen in aquarellen, tekeningen en foto's die het onzichtbare zichtbaar maken.



Wat veel mensen zich niet realiseren: Servische schilderkunst is een caleidoscoop van Oost en West, van traditie en nieuw begin. In de rokerige cafés van Skadarlija, waar bohemiens en intellectuelen ooit slaags raakten, ontstonden niet alleen verhitte debatten, maar ook schetsen op servetten, spontane portretten en eerste schetsen voor werken die later de muren van de National Gallery zouden sieren. De kunstenaars van mijn vaderland - van Paja Jovanović, wier olieverfschilderijen het licht van de Balkanlandschappen vangen als een kostbaar geheim, tot Nadežda Petrović, wier expressieve penseelstreken het lijden en de hoop van een hele generatie tastbaar maken - allemaal hebben ze Servië een onmiskenbare signatuur gegeven. Hun werken zijn niet louter beelden, maar emotionele kaarten waarop geschiedenis, pijn en verlangen zijn aangebracht.



Maar Servië zou Servië niet zijn als het de grenzen van zijn eigen kunst niet voortdurend opnieuw zou verkennen. In de jaren zestig, toen de wereld in beroering was, namen kunstenaars als Dušan Džamonja en Marina Abramović de camera, het fotopapier en de zeefdruk ter hand en veranderden de Servische kunstscène in een laboratorium voor experimenten. Fotografie werd een spiegel van een veranderende maatschappij, het afdrukken een protest tegen de vergetelheid. Zelfs vandaag de dag, als ik door de ateliers van jonge kunstenaars loop, voel ik dit onbedwingbare verlangen naar een nieuw begin: oude familiefoto's worden overschilderd met levendige gouachekleuren, er worden collages gemaakt van krantenknipsels en houtskooltekeningen die het leven tussen de Donau en de Sava in al zijn tegenstellingen vieren.



Servië is een land dat zijn kunst niet verbergt in goudomrande stillevens, maar haar meeneemt de straat op, de cafés in en de harten van de mensen in. Als je goed kijkt, zul je in elke foto, elke tekening, elke prent een stukje van deze ongetemde ziel ontdekken - en misschien, zoals ik in de regen, een moment dat je bij zal blijven.