Kunstafdrukken van Antonio Lafreri - kaarten en afbeeldingen van Rome

Antonio Lafreri

1512–1577

Geboren	1512 (Orgelet)
Overleden	1577 (Rom)
Nationaliteit	Frankrijk
Epochen	Renaissance
Beroep	kunstschilder, cartograaf, graveur, uitgever, graficus, kopergraveur
Bekende werken	Ancient Temples and Rotundas (Five Designs) (1568), Amphitheatri Veronen Diligens et Accurata Delineatio (1560), Circi Maximi Accuratissima Descriptio (1568), Circi Maximi Accuratissima Descriptio (1568), Speculum Romanae Magnificentiae (1568)
Musea	Yale Center for British Art, Nationalmuseum Schweden

57 werken bij Meisterdrucke
Wikipedia: Antonio Lafreri

Antonio Lafreri

1512 - 1577

Een boek in de bibliotheek van de Universiteit van Chicago bevat bijna duizend gegraveerde afbeeldingen van Rome en zijn oudheden. Er is geen tweede exemplaar dat hierop lijkt, want dergelijke boeken werden nooit als kant-en-klare uitgaven verkocht. Elk exemplaar ontstond in een winkel in Rome, waar de klant uit honderden bladen kon kiezen en zijn selectie liet inbinden. De winkel was eigendom van Antonio Lafreri, kopergraveur, kaartenhandelaar en uitgever - de man die van het beeld van Rome een op maat gemaakte handel maakte.

In het Frans heette hij Antoine Lafrery. Hij werd in 1512 geboren in de Franche-Comté - over de exacte plaats zijn de bronnen verdeeld, alleen de regio staat vast - en verhuisde rond 1540 naar Rome, waar hij van het Franse Lafrery het Italiaanse Lafreri maakte. Zijn vroege platen signeerde hij als „Sequaner“, naar het antieke volk van zijn geboortestreek - een Fransman die zijn afkomst naar de oudheid vertaalde. In 1544 opende hij zijn zaak aan de Via del Parione, midden in de drukkerswijk tussen Piazza Navona en Campo de’ Fiori. De eerste jaren hield hij zich grotendeels bezig met kopieën naar gravures van zijn rivaal Antonio Salamanca; in 1553 sloegen de twee de handen ineen, en na de dood van Salamanca leidde Lafreri het bedrijf vanaf 1563 alleen - al snel als toonaangevende gravurehandelaar van Rome.

Wat hij verkocht, was een systeem. Zijn „Speculum Romanae Magnificentiae“, de spiegel van de Romeinse pracht, was geen vast boek, maar eerder een open aanbod: afbeeldingen van Rome en gravures van antieke voorwerpen, tot 1567 ruim honderd platen, vervaardigd door de beste graveurs van de stad. De koper stelde daaruit zijn eigen Rome samen en liet het inbinden; halverwege de jaren 1570 drukte Lafreri er een eigen titelblad bij. Met de landkaarten ging hij op precies dezelfde manier te werk. Hij was de eerste die in Rome op grote schaal handelde in moderne geografische kaarten, stelde rond 1570 kaartbundels samen onder een gegraveerd titelblad en publiceerde in 1572 een gedrukte voorraadcatalogus met ongeveer vijfhonderd titels, de eerste uitgeverscatalogus in zijn soort. In de wetenschap worden dergelijke bestelboeken tegenwoordig Lafreri-atlassen genoemd.

Een verkoopsucces kwam uitgerekend uit het hoge noorden. De Carta Marina van Olaus Magnus, een kaart van Scandinavië op negen grote bladen uit 1539, was te groot en te duur geworden om kopers te vinden. Pas Lafreri’s versie uit 1572, die ongeveer een kwart zo groot was, vond zijn weg naar de markt: „Scandinavië, detail uit de Carta Marina van Olaus Magnus, 1572“. Op het blad wemelt het van het noorden. Zeemonsters grijpen galjoenen, ijsberen vissen voor de kust van IJsland, op de Faeröer snijden eilandbewoners onder begeleiding van doedelzakmuziek een gedood zeedier in stukken; waar ijzer, koper of zilver in de grond ligt, geeft de kaart kleine tekens aan.

Rome zelf verkocht hij in alle mogelijke gedaanten. Aan twee antieke beelden, Marforio en Pasquino, plakten de Romeinen ’s nachts spotbriefjes tegen de machthebbers - daarom noemden ze ze de sprekende beelden; Marforio gold als de vraagsteller, Pasquino gaf de venijnige antwoorden. In 1550 gaf Lafreri „Het 'sprekende' standbeeld van Marforio in Rome, door de kunstenaar gegraveerd, 1550“ uit, voorzien van zijn uitgeversvermelding „Ant. Lafreri Formis Romae“. De prent toont de kolossale, bebaarde riviergod, die destijds bij de boog van Septimius Severus op het Forum stond; op de prent rust hij voor brokkelig metselwerk onder een gegraveerd gedicht. Ter gelegenheid van het Heilig Jaar 1575 lag de bijbehorende prent in de etalage: „De zeven kerken van Rome, 1575“ toont pelgrimstochten tussen de zeven belangrijkste kerken van de stad; met de prent kon de rondgang worden gepland. Twee jaar eerder was zijn grote perspectiefkaart van Milaan verschenen: „Stadsplattegrond van Milaan, uitgegeven door Antonio Lafreri (1512-1577) in het jaar 1573. Dit is de oudste stadsplattegrond van Milaan“. Op de kaart is nog steeds het Castrum te zien, de opzet van het antieke Romeinse kamp.

In juli 1577 stierf Antonio Lafreri in het huis aan de Via del Parione, waar hij meer dan drie decennia had gewoond en gewerkt - zonder testament en zonder directe erfgenamen. Het eigenlijke kapitaal zat in de koperplaten; de graveur Mario Cartaro werd aangesteld als penningmeester voor de verdeling onder familieleden uit de Franche-Comté. Claudio Duchetti, een van deze familieleden, zette de winkel en de Speculum-handel voort, liet platen die bij de verdeling aan anderen waren toegewezen opnieuw graveren en voegde aan de overgenomen platen de vermelding toe dat hij de neef was van de overleden Antonio Lafreri. Rond 1602 drukte Giovanni Orlandi nog steeds vanaf veel van deze platen.

Wanneer wij bij Meisterdrucke dergelijke bladen als kunstdrukken vervaardigen, begint het werk met de keuze van het papier. Voor historische kaarten gebruiken we een uiterst licht Japans papier, Murakumo, 42 gram per vierkante meter, met een warme ecru-tint en een uitstraling die aan perkament doet denken - het draagt van nature het oude karakter in zich, niets wordt kunstmatig verouderd. Er is echter één uitzondering: de krachtige kleurvlakken van de ingekleurde Carta Marina komen beter tot hun recht op ander papier. De eenkleurige gravures en plattegronden, zoals de plattegrond van Milaan of de Zeven Kerken, vinden op het flinterdunne, warme papier precies de ondergrond die een blad uit de zestiende eeuw vereist.